Сайттан издөө
Сайттан издөө
Кыргыз Республикасынын Президенти

Кыргыз Республикасынын «Жазык-аткаруу системасынын ишин камсыздоо боюнча кечиктирилгис чаралар жөнүндө» Кыргыз Республикасынын Коргоо кеңешинин чечими

Кыргыз Республикасынын Президенти Алмазбек Атамбаевдин төрагалыгы алдында 30-апрелде Кыргыз Республикасынын Коргоо кеңешинин кезектеги жыйыны өтүп «Кыргыз Республикасынын жазык-аткаруу системасынын иш милдеттерин камсыз кылуунун кечиктирилгис чаралары жөнүндө» маселе тууралуу Кыргыз Республикасынын Коргоо кеңешинин чечими кабыл алынды. 

Чечимдин тексти толугу менен берилет:

Кыргыз Республикасынын Коргоо кеңеши Кыргыз Республикасынын жазык-аткаруу системасынын (мындан ары – ЖАС) ишинин ишенимдүүлүгү жана сапаты мамлекеттик бийлик органдарынын тез арада кийлигишүүсүн талап кылган кризистик абалда тургандыгын белгилейт.

Жүргүзүлүп жаткан реформалар жана кээ бир жетишкендиктер жаза аткаруунун бүтүндөй системасын олуттуу түрдө өзгөртө алган жок. ЖАСтын укук коргоо бөлүгү тиешелүү түрдө иштебей калды, коопсуздук архитектурасы бүлүнгөндүгүнүн жана башкаруу системасынын натыйжалуу эместигинин кооптуу белгилери көрүнүүдө.

Өзгөчө кайтарылуучу абактан коркунучтуу кылмышкерлер мекеменин үч кызматкерин өлтүрүп качып кеткендиги ушундай тыянак чыгаруунун туура экендигин ырастайт.

№ 50 тергөө абагындагы трагедиялуу окуяларга өбөлгөлөр мурда эле орун алган, 2005-жылы ушул сыяктууокуялар № 31 түзөтүү мекемесинде болуп, бул өзүнүн маңызы боюнча ЖАСтын ишинин негизги принциптерин тез арада кайрадан карап чыгуу зарылдыгы жөнүндө белги берген.

Жазаларды аткаруу системасынын бузулгандыгына жана кризистик кырдаалдын себептеринин ачык эле көрүнүп тургандыгына карабастан республиканын Өкмөтү тарабынан системалуу мүнөздөгү өз учурундагы чаралар көрүлгөн эмес, ал эми жүргүзүлүп жаткан саясат ЖАСтын иштешин минималдуу түрдө колдоого алууга гана багытталган.

40-65 жыл мурда курулган түзөтүү мекемелеринин инфраструктурасы көп мезгилден бери жашоо-турмушту камсыз кылуунун жана коопсуздуктун ченемдерине ылайык келбей калган. Бүлүнүп жаткан инфраструктура менен абакта отурган калктын ар жылдык 3%дык өсүшү эркиндигинен ажыратуу шартында жазаларды аткаруунун негиздүүлүгүнө шек жаратат.

Мамлекеттин жазык саясаты кылмыш жасаган адамдарды өзүнчө кармоого гана багыт алганын улантууда. Жазалардын альтернативдүү түрлөрү коомдо жана укук таануучулардын чөйрөсүндө эмдигиче эле адилеттүүлүктүн принциптерине “карама-каршы келүүчү” катары кабылданууда.

ЖАСты каржылоонун жетишсиздиги да терс таасирин тийгизүүдө, жыл сайын республикалык бюджеттен жалпы керектөөдөн алганда 36-38% бөлүнөт. Кошумча акча каражаттары өзгөчө кырдаалдар орун алганда гана берилүүдө. Жаңы мекемелерди куруу каралган эмес, ал эми өмүр бою эркиндигинен ажыратууга соттолгондор үчүн атайын комплексти курууну каржылоо создуктурулууда.

Түзөтүү мекемелериндеги өндүрүш инфраструктурасын бүлүндүрүү соттолгондордун эмгектенишин жокко чыгарууга алып келди, алардын негизги бөлүгү “мени багышы керек” деп жашап жатат, соттолгондорду эмгектик тарбиялоо системасы жоготулду. Соттолгондорду кармоонун учурдагы лагердик системасы толугу менен иштебей калды жана жумшалган чыгымдарды актабай жатат.

Бул өңүттө соттолгондор жана түзөтүү мекемелеринин кызматкерлери үчүн коопсуздукка келтирилген коркунучтар көбөйдү, кармоо режимин бузуунун жана кылмыштын көптөгөн фактылары орун алууда.

Түзөтүү мекемелеринде акыркы беш жылдын ичинде 1 700дөн ашык кылмыш, анын ичинде 150 оор жана өзгөчө оор кылмыш жасалды. Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө караштуу Жазаларды аткаруу мамлекеттик кызматынын (ЖАМК) кызматкерлерине карата өзгөчө оор кылмыштардын өсүшү өзгөчө тынчсызданууну жаратууда, 2001-
2015-жылдар мезгилинде 230 кылмыш жасалып, анын ичинде 8 адам өлтүрүү болгон.

Эркиндигинен ажыратуу жерлеринде формалдуу эмес кылмыш топтору (б.а. “общак”) үстөмдүүлүк кылат, алар системанын чабалдыгынан улам иш жүзүндө белгилүү бир шарттарда жана жагдайларда мекемелердин администрациясын “алмаштырып”, атайын контингентти башкарууда. Кылмыштуу топтор өзүнүн таасирин күчөтүүнү улантып, ал эркиндигинен ажыратуу жерлери менен эле чектелбей жатат.

Ата мекендик СИЗОлорду жана абактарды терроризмди жана диний экстремизмди жайылтуунун очогуна айлантуу боюнча күч алган процесс соттолгондорду кармоонун учурдагы системасынын өтө кооптуу кесепеттери болуп эсептелет.

ЖАСтын коопсуздук системасына жана анын туруктуу иштешине пенитенциардык системанын кызматкерлерин кесиптик жактан даярдоо деңгээли чоң таасирин тийгизет. Адистештирилген кадрлар чыгарылган жок, ЖАМКда кызмат өтөөнүн популярдуу эместиги кадрларды даярдалбаган адистерди жана кесиптик талаптарга жооп бербеген, укук коргоо органдарынын кызматкерлеринен түзүүгө аргасыз кылууда.

ЖАСтын ишин уюштуруу жана аны башкаруу системасы өтө чоң болуп, башкаруучу вертикалга ашыкча күч келтирүүдө жана ал жүктөлгөн милдеттерди аткара албай калууда.

Жыйырма жылдын ичинде топтолгон проблемалар: бүлүнүп жаткан инфраструктура, кадрдык дисбаланс, тиешелүү каржылоонун жана өндүрүштүн жоктугу, реформалоонун жана башкаруунун начар саясаты Кыргыз Республикасынын жазык-аткаруу системасынын ресурстарынын кескин начарлашына алып келди.

Жогоруда баяндалгандардын негизинде, жазык-аткаруу системасында реформаларды жүргүзүүнүн бышып жетилгендигин, жазаларды аткаруунун мамлекеттик системасынын туруктуулугун жана коопсуздугун камсыз кылуунун зарылдыгын көңүлгө алып, Кыргыз Республикасынын Коргоо кеңеши

Ч Е Ч И М   К Ы Л Д Ы:

1. Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө караштуу Жазаларды аткаруу мамлекеттик кызматынын төрагасы А.Б. Мамыркуловдун ушул маселе боюнча баяндамасы эске алынсын.

2. Кыргыз Республикасынын жазык-аткаруу системасын модернизациялоо жана реформалоо боюнча системалуу мүнөздөгү чараларды түзүүдө жана камсыз кылууда Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн иши жетиштүү эмес деп табылсын.

3. Кыргыз Республикасынын жазык-аткаруу системасында системалуу өзгөртүп түзүүлөрдү иштеп чыгуунун жана ишке киргизүүнүн зарылдыгы белгиленсин, алардын негизги өзгөчөлүктөрү болуп төмөнкүлөр саналат:

- орто мөөнөттүү келечекте соттолгондорду түрмөдө кармоонун тибине этап-этап аркылуу өтүү менен эркиндигинен ажыратуу шартында жазаларды аткаруу системасын түп-тамырынан бери модернизациялоо;

- социалдык чөйрө шартында зарыл болгон инсандын социалдык жактан пайдалуу касиеттерин жана сапаттарын калыптандыруучу тарбиялоо жана эмгек чаралары, анын ичинде кубаттоо катары колдонулуучу чаралар аркылуу соттолгондорду түз жолго салуу системасын жаңыдан түзүү;

- камактагы жана эркиндигинен ажыратуу жерлериндеги адамдардын укуктарынын сакталышын, соттолгондордун түз жолго түшүүсүн, ошондой эле кайра социалдаштыруунун толук институтун түзүүнү камсыз кылган реалдуу шарттарды жана механизмдерди түзүү жана ишке киргизүү;

- жазык саясатында жана жазык тажрыйбасында басымдуулук кылган адамдарды альтернативасыз өзүнчө бөлүп кармоону натыйжалуу эмес деп таануу жана ишке ашыруунун тиешелүү механизмдери менен жазалоонун альтернативдүү түрлөрүн өнүктүрүүнү артыкчылыктуу багыт катары таануу;

- соттолгондордун эмгектенүүсүн жана келечекте системанын финансылык жактан өз алдынча жетиштүүлүгүн камсыз кылуу максатында өндүрүштүк базаны уюштурууда жана өнүктүрүүдө, бизнес жана инфраструктуралык долбоорлорду ишке ашырууда жазык-аткаруу системасынын ресурстук мүмкүнчүлүктөрүн жана экономикалык өзгөчө жеңилдиктерди колдонуу;

- мамлекеттик органдардын (Куралдуу Күчтөр, муниципалдык органдар, саламаттык сактоо системасы ж.б.) кызыкчылыгында продукцияларды даярдоодо жана сатууда жазык-аткаруу системасы үчүн кошумча өзгөчө жеңилдиктерди түзүү;

- жаңы инфраструктураны, анын ичинде ар кандай режимде жана түрдө кармоо менен тергөө абактарын долбоорлоо жана куруу аркылуу соттолгондорду дифференциалдык кармоону камсыз кылуу, ошондой элеучурдагы түзөтүү мекемелерин оптималдаштыруу жана модернизациялоо;

- жазык-аткаруу системасынын башкаруу системасын реформалоо жана өнүктүрүү максатында борборлоштурууну азайтуу жана ыңгайлаштыруу;

- жазык-аткаруу системасы үчүн адистештирилген кадрларды чыгаруу, кызматкерлердин социалдыкжактан корголуусун камсыз кылуу жана укук коргоо органдары менен натыйжалуу өз ара аракеттенүүнү түзүү.

4. Кыргыз Республикасынын Өкмөтү:

- артыкчылыктуу багыттарды тиешелүү түрдө каржылоо менен жазык-аткаруу системасына системалуу өзгөртүүлөрдү киргизүү боюнча “жол картасын” үч айлык мөөнөттө иштеп чыксын жана тиешелүү чечим менен бекитсин, мында жаза аткаруу кызматындагы коррупциялык көрүнүштөрдү жоюуга багытталган чараларды алдын ала карасын;

2016-жылдын 1-сентябрына чейинки мөөнөттө сот органдары жана прокуратура органдары менен бирдикте шарттуу түрдө мөөнөтүнөн мурда бошотуу системасын түп-тамырынан бери өзгөртүү, камактагыларды кармоо жана которуу режимин өзгөртүү, айрым түрдөгү ооруларга байланыштуу соттолгондорду андан ары жазасын өтөөдөн бошотуу жана жазаларды аткарууда жана камактагыларды эркиндигинен ажыратуу жерлеринен бошотууда коррупциялык мүмкүнчүлүктөрдү жоюуга багытталган так механизмдерди жана деталдуу түрдө жөнгө салынган жол-жоболорду киргизүү менен жаза өтөө мөөнөтүн кыскартуу боюнча мыйзам чараларын иштеп чыксын;

2016-жылдын ичинде “жол картасынын” негизги иш-чараларын ишке ашырууну камсыз кылуучу мыйзам долбоорлорун иштеп чыксын жана Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин кароосуна киргизсин;

- мунапыс берүү актысынын долбоорун иштеп чыгуу боюнча Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө ыйгарым укуктарды бекитип берүүнү караган, ошондой эле кылмыш өнөкөт болгондо жана мурда мунапыс берилген адамдарга карата мунапыс берүүгө тыюу салган ченемдик укуктук актылардын долбоорлорун бир айдын ичинде иштеп чыксын жана Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин кароосуна киргизсин;

2016-жылдын 1-ноябрына чейинки мөөнөттө системада натыйжалуу кадрдык саясатты түзүү үчүн статс-катчынын кызмат ордун киргизүүнү жана түзөтүү мекемелерин тышкы кайтарууну камсыз кылуу максатында Кайтаруу жана конвой менен коштоп жүрүү департаментинин штаттык санын көбөйтүүнү карап, реформалардын жана өнүктүрүүнүн максаттарына жетишүү үчүн Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө караштуу Жазаларды аткаруу мамлекеттик кызматында борборлоштурууну азайтуу жана аны кайра өзгөртүп түзүү боюнча чараларды ишке ашырсын;

- 2016-жылдын экинчи кварталынын аягына чейин Кыргыз Республикасынын 2016-жылдын 16-мартындагы № 44 “Кыргыз Республикасынын Жазык-аткаруу кодексине өзгөртүү киргизүү жөнүндө” Мыйзамын ишке ашыруу, террористтик жана экстремисттик кылмыштар үчүн соттолгон адамдарды өзүнчө кармоо системасынын талаптагыдай иштөөсүн камсыз кылуу максатында  кошумча 110 штаттык бирдикти бөлүүнү карасын;

- Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө караштуу Жазаларды аткаруу мамлекеттик кызматы берген тизмеге ылайык түзөтүү мекемелеринде уюлдук сигналдарды басаңдатуучу системаларды каржылоо жана орнотуу маселесин 2016-жылдын 1-июлуна чейинки мөөнөттө уюлдук байланыш операторлору менен бирдикте иштеп чыксын;

2016-жылдын 1-июлуна чейинки мөөнөттө башка мамлекеттик органдардын кызыкчылыгында жазык-аткаруу системасы тарабынан өндүрүлүүчү товарларды жана кызмат көрсөтүүлөрдү мамлекеттик сатып алуулардын өзгөчө жана артыкчылыктуу шарттарын аныктаган укуктук механизмдерди киргизсин;

2016-жылдын экинчи кварталынын аягына чейин Кыргыз Республикасынын Социалдык фондунун алдындагы төлөмдөр боюнча  жазык-аткаруу системасынын карыздарын жоюу механизмдерин иштеп чыксын;

- 2016-жылдын 1-июлуна чейинки мөөнөттө адистештирилген дарылоо-ден-соолукту чыңдоочу (медициналык) жана билим берүүчү мекемелерди уюштуруу жана жазык-аткаруу системасынын кызматкерлери үчүн социалдык турак-жай куруу үчүн административдик имараттарды жана аймактарды издеп тапсын жанаКыргыз Республикасынын Өкмөтүнө караштуу Жазаларды аткаруу мамлекеттик кызматынын балансына өткөрүп берсин;

2016-жылдын 1-июлуна чейинки мөөнөттө Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө караштуу Жазаларды аткаруу мамлекеттик кызматына анын айыл чарба жана өндүрүштүк потенциалын өнүктүрүү үчүн, анын ичинде финансылык дем берүү аркылуу колдоо механизмдерин иштеп чыксын жана ишке киргизсин.

5. Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешине төмөнкүлөр сунушталсын:

- Кыргыз Республикасынын Жазык-аткаруу кодексинин жаңы редакциясын кароодо Кыргыз Республикасынын жазык-аткаруу системасындагы сунушталып жаткан системалуу кайра өзгөртүүлөрдүн негизги өзгөчөлүктөрүн эске алуу;

- Кыргыз Республикасынын Кылмыш-жаза, Жазык-процесстик кодекстеринин жана Жосундар жөнүндөкодекстин долбоорунун жаңы редакциясын кароодо жазанын түрүн тандоодо соттун дискрециялык ыйгарым укуктарын кыскартуу жана адамдар коомго катуу коркунуч жаратпаган кылмыштарды жасаганда эркиндигинен ажыратуу менен байланышпаган жазалардын альтернативдүү түрлөрүн өнүктүрүү боюнча кошумча мыйзам чараларын көрүү.

6. Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө караштуу Жазаларды аткаруу мамлекеттик кызматы:

2016-жылдын аягына чейин учурдагы жатак-абактарды кайра өзгөртүп түзүүнү жана оптималдаштырууну жүргүзсүн жана Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө жатак-абактар институтунун андан ары иштеши, анын ичинде аларды жоюу же түзөтүү мекемелеринин башка түрлөрүнө кайра өзгөртүп түзүү боюнча сунуштарды киргизсин;

2016-жылдын 1-августуна чейинки мөөнөттө ички жана тышкы контролдоо системасын түзүүмаксатында эркиндигинен ажыратуу жерлеринде соттолгондорго контролердук көзөмөл жүргүзүү функциясын киргизүү менен Кайтаруу жана конвой менен коштоп жүрүү департаментинин ишин уюштурууну кайрадан карап чыксын;

үч айлык мөөнөттө диний-экстремисттик иш үчүн соттолгон адамдарды кармоо үчүн адистештирилген локалдуу участокторду куруунун деталдуу планын иштеп чыксын жана аларды тиешелүү режимде кармоо боюнча түзөтүү мекемелерине өзүнчө жайгаштырууну камсыз кылсын;

2016-жылдын 1-сентябрына чейинки мөөнөттө зарыл долбоорлорду жана финансылык чечимдерди иштеп чыгуу менен соттолгондорду түрмөдө кармоого өткөрүүнүн моделин изилдеп чыксын жана Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө сунуш кылсын. Мында сунушталган моделди эске алуу менен жазалардын эффективдүү аткарылышын камсыз кылуу жана Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө караштуу Жазаларды аткаруу мамлекеттик кызматынын штаттык санын оптималдаштыруу боюнча чараларды ишке ашыруумаксатында камактагылардын жана жазык-аткаруу системасындагы кызматкерлердин санынын ылайык келиши боюнча илимий жактан негизделген ченемдерди иштеп чыксын;

- уюлдук сигналдарды басаңдатуу системасын орнотуу зарыл болгон түзөтүү мекемелеринин тизмесин2016-жылдын 1-июнуна чейинки мөөнөттө иштеп чыксын;

- түзөтүү мекемелеринде жана тергөө абактарында айрым категориядагы соттолгондор жана тергөө мезгилине камакка алынгандар үчүн жазык-аткаруу мыйзамында каралбаган артыкчылыктуу шарттарды жойсун, мында эркиндигинен ажыратуу жерлеринде аталган шарттарды түзүүгө көмөктөшкөн кызмат адамдарына карата чаралар көрүлсүн.

7. Кыргыз Республикасынын Финансы министрлиги:

2016-жылдын үчүнчү кварталынын аягына чейин өмүр бою эркиндигинен ажыратууга соттолгондорду кармоо үчүн атайын комплекстин экинчи корпусун курууну аяктоо үчүн 114 млн сом өлчөмүндөгү каражаттарды республикалык бюджеттен издеп тапсын жана бөлүп берсин;

2016-жылдын 1-июлуна чейинки мөөнөттө Жалал-Абад шаарындагы № 10 түзөтүү мекемесинин алдында айыптык жазалоо изоляторун курууга 10 млн сом бөлүп берсин;

2016-жылдын 1-июнуна чейинки мөөнөттө өзүнчө категориядагы соттолгондорду кармоого арналган локалдуу участокторду курууну аяктоого жана материалдык-техникалык жактан камсыздоого 15 млн сом бөлүп берсин;

- түзөтүү мекемелерин кайтаруунун инженердик-техникалык курулмаларын калыбына келтирүү жана чыңдоо үчүн “машиналар жана жабдуулар” беренеси боюнча каражаттарды: 2016-жылы 50 млн сом; 2017-жылы 50 млн сом бөлүп берсин.

8. Бул чечимдин аткарылышын контролдоо Кыргыз Республикасынын Коргоо кеңешинин катчылыгына жүктөлсүн.

Кыргыз Республикасынын

Президенти,

Кыргыз Республикасынын

Коргоо кеңешинин төрагасы                                  А.Ш. Атамбаев

 


Кыргыз Республикасынын

Коргоо кеңешинин катчысы                           Т.К. Джумакадыров

2016-жыл 7-май