Сайттан издөө
Сайттан издөө
Кыргыз Республикасынын Президенти

Кыргыз Республикасы менен Кытай Эл Республикасынын стратегиялык өнөктөштүк мамилелерин мындан ары тереңдетүү жөнүндө Биргелешкен декларация

Бүгүн, 2014-жылдын 18-майында, Президент Алмазбек Атамбаевдин Кытай Эл Республикасына мамлекеттик сапарынын алкагында, Кыргыз Республикасы менен Кытай Эл Республикасынын стратегиялык өнөктөштүк мамилелерин мындан ары тереңдетүү жөнүндө Биргелешкен декларацияга кол коюлду.

Декларацияга Кыргыз Республикасынын Президенти Алмазбек Атамбаев жана Кытай Эл Республикасынын Төрагасы Си Цзиньпин кол коюшту.

Декларациянын тексти:

“Кыргыз Республикасы менен Кытай Эл Республикасынын стратегиялык өнөктөштүк мамилелерин мындан ары тереңдетүү жөнүндө Биргелешкен декларация

Кытай Эл Республикасынын Төрагасы Си Цзиньпиндин чакыруусу менен Кыргыз Республикасынын Президенти Алмазбек Атамбаев 2014-жылдын 18 - майынан 21 - майына чейин Кытай Эл Республикасына мамлекеттик сапары менен келди жана анын аягында Шанхай шаарында өткөн Азияда өз ара аракеттенүү жана ишеним чаралары боюнча Жыйынга мүчө мамлектетердин башчыларынын жана өкмөт башчыларынын төртүнчү жолугушуусуна катышты.

Шанхайда Президент Алмазбек Атамбаев жана Төрага Си Цзиньпин ачык жана жылуу достук мамиле кырдаалында эки тараптуу мамилелер, ошондой эле өз ара кызыкчылыктарды туудурган эл аралык жана аймактык маселелер боюнча терең пикир алмашышты жана жалпы түшүнүүгө жетишти.

Мамлекет башчылары Кыргыз Республикасы жана Кытай Эл Республикасы (мындан ары - Тараптар) ортосунда стратегиялык өнөктөштүктүн орноосунан кийин жетишилген олуттуу ийгиликтерди жогору баалоо менен, саясий багыттагы өз ара ишеним, стратегиялык өз ара аракеттенүү, практикалык кызматташуу жана гуманитардык байланыштар жогорку тарыхый деңгээлдеги экендиги тууралуу бирдиктүү пикирди билдирүү менен, стратегиялык өнөктөштүктүн кыргыз-кытай мамилелерин мындан ары тереңдетүү эки өлкөнүн жана анын элдеринин түпкү кызыкчылыктарына жооп берет жана аймакта тынчтыктын, стабилдүүлүктүн орноосуна жана өнүгүүгө өбөлгө болоорун баса белгилешти.

Тараптар төмөндөгүлөр жөнүндө билдиришет.

 

I

Кыргыз Республикасы менен Кытай Эл Республикасынын ортосундагы 1996-жылдын 4-июлунда кол коюлган жакын коңшулук мамилелердин негиздери жөнүндө Биргелешкен билдирүүнүн жана 2013-жылдын 11-сентябрындагы Кыргыз Республикасы менен Кытай Эл Республикасынын стратегиялык өнөктөштүк мамилелерди орнотуу жөнүндө Биргелешкен декларациянын негизине жана принцибине ылайык, Кыргыз Республикасы менен Кытай Эл Республикасынын ортосунда 2002-жылдын 24-июнунда кол коюлган жакын коңшулук, достук жана кызматташуу жөнүндө Келишимди сактоонун негизинде Тараптар достук жана ынтымакташтык мамилелерди мындан ары да бекемдешет, биргелешип өнүгүү максатында өз ара пайдалуу практикалык кызматташууну тереңдетишет.

Тараптар стратегиялык өнөктөштүк мамилелерди мындан ары бекемдөөгө, жогорку жана эң жогорку деңгээлдерде тыгыз байланышты колго алышат, эки тараптуу, өз ара кызыкчылыктарды туудурган эл аралык жана аймактык мамилелерди өнүктүрүү маселелери боюнча үзгүлтүксүз пикир алмашышып турушат. Тараптар өкмөттөр аралык жана ведомстволор аралык байланыштарды өнүктүрүүгө, саясий, сода-экономикалык жана башка тармактарда, ошондой эле коопсуздук тармагында кызматташууну кеңейтүүгө жана тереңдетүүгө көмөкчү болушат.

Тараптар Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин жана Кытай Эл Республикасынын Бүткүл Кытай Жыйынынын жетекчилеринин, атайын комитеттердин, достук топторунун жана башка деңгээлдердеги өз ара сапарларын алмаштырууну өнүктүрүүнү улантыша бермекчи.

Кыргыз Республикасы жана Кытай Эл Республикасы ар бир мамлекеттин эгемендүүлүгүнө, коопсуздугуна жана аймактык бүтүндүгүнө шек келтирүүчү биримдиктерге же блокторго катышпайт, ошондой эле, үчүнчү бир мамлекет менен мындай келишимдерди түзбөйт. 

Тараптар тең укуктуулук, өз ара пайда жана эл аралык иштерде күчтөрдү колдонбоо принциптерине берилгендиктери тууралуу; кандай гана формада болбосун саясий жана экономикалык, глобалдуу жана аймактык формадагы гегемонизм жана экспансия саясатынын  ылайыксыздыгын билдиришет.

Кыргыз Тарабы Кытай Эл Республикасынын Өкмөтү бүткүл Кытайдын атынан иш алып барган жалгыз мыйзамдуу өкмөт болуп саналат, ал эми Тайвань Кытайдын ажырагыс бир бөлүгү болуп санааларын тастыктады. Кыргыз Тарабы "бирдиктүү Кытай" саясатынын жактайт жана "Тайвань көз карандысыздыгын" кайсы гана формасы болбосун каршы, Тайвань менен кандай формада болбосун расмий мамилелерди түзбөйт, Тайвань кысыгынын эки тарабында тең мамилелерди тынчтык жолу менен өнүктүрүүдөгү жана Кытайдын тынчтык жолу менен биригүүсүндөгү улуу ишти колдойт. Кытай Тарабы Кыргыз Тарабынын Тайвань кысыгынын эки жээгиндеги мамилелерди тынчтык жолу менен өнүктүрүүдөгү жана Кытайдын тынчтык жолу менен биригүүсүндөгү улуу ишти мындан ары да колдойт.

Кытай Тарабы Кыргыз Республикасынын эли өз өлкөсүнүн чыныгы шарттарынан келип чыккан өнүгүүсүндөгү тандаган жолун сыйлай тургандыгын, мамлекеттик эгемендүүлүгүн, коопсуздугун жана аймактык бүтүндүгүн камсыздоого багытталган аракеттерин колдой тургандыктарын бекем ырастайт.

Тараптар эки өлкөнүн тийиштүү ведомстволоруна Кыргыз Республикасы жана Кытай Эл Республикасынын ортосунда кийинки 10 жылга карата кызматташуунун Программасын иштеп чыгуу боюнча тапшырмасын беришет.

II

 

Тараптар соода-экономикалык кызматташуу стратегиялык өнөктөштүктүн кыргыз-кытай мамилелеринин негиздеринин бирин түзөөрүн таанышты. Тараптар акыркы жылдардагы кыргыз-кытай соода-экономикалык мамилелеринин жыйынтыктарын жакшы деп баалашат жана экономикалык, техника-экономикалык чөйрөлөрдө кызматташууну өнүктүрүүнү мындан ары да шыктандырат, эки тараптуу сооданын түзүмүн жакшыртуу жана анын көлөмүн көбөйтүү боюнча биргелешкен чараларды көрүшөт.

Тараптар сода-экономикалык кызматташуу боюнча Кыргыз-кытай- комиссиясына караштуу "КЭРнын СУАР - Кыргызстан" Координациялык тобунун ролун толук колдонуу менен КЭРнын СУАР менен Кыргызстандын ыйгарымдуу облустарынын ортосунда кызматташууну үзгүлтүксүз кеңейтүү жана тереңдетүү зарылдыгын белгилешет.

Тараптар инвестициялык чөйрөнү жакшыртуу боюнча бардык аракеттерин жумшашат жана өздөрүнүн ишканаларынын инвестицияларын башка Тарапка тартууну активдүү колдошот. Ошондой эле Тараптар эки тараптуу инвестициялык  кызматташуунун пайдубалын түптөө боюнча бардык аракеттерин жумшашат жана ар кандай багыттагы ишканалардын өнүгүүсүн колдошот.

Тараптар өз аймактарында башка Тараптын жарандарынын жана юридикалык жактарынын мыйзамдуу укуктарын жана кызыкчылыктарын коргоого көмөк көргөзө турган иш алып баруучу чараларды көрөт.

Тараптар электроэнергетика, мунайзат, газ, гидроэнергетика, энергия иштеп чыгруучу булактар тармактарында кызматташууну бекемдөөнү,анын ичинде аталган тармактарда кадрларды даярдоо жана алдыңкы тажрыйба алмашуу маселелеринде да кызматташууну өнүктүрүүнү кеңейтүү жана бекемдөө ниеттерин билдиришет; Тараптар "Кыргызстан-Кытай" кыргыз-кытай газ түтүгүн куруу, "Датка-Кемин" электр өткөрүү линиясынын курулушунун жана Бишкек шаарында ЖЭБнун кайра оңдоо иштеринин жана өз ара кызыкчылыктарды туудурган башка тармактардагы кызматташуунун башка долбоорлорун ишке ашырышат.

Тараптар Кыргыз Республикасынын Өкмөтү менен Кытай Эл Республикасынын Өкмөтүнүн ортосунда кызматташуу жана "Кыргызстан-Кытай" кыргыз-кытай газ түтүгүн куруу жана ишке киргизүү жөнүндө 2013-жылдын 11-сентябрында кол коюлган Макулдашуунун негизинде кыргыз-кытай газ түтүгүнүн узак мөөнөттөргө, коопсуз, туруктуу иштөөсүнө кепилдик берүүчү механизмдерди түзүшөт.

Тараптар туруктуу өнүгүүнүн негизги элементи болуп заманбап жана жеткиликтүү энергия менен камсыздоо мүмкүнчүлүгү саналат деп эсептешет. Кытай Тарабы туруктуу энергетиканы өнүктүрүү боюнча Кыргыз тарабынын күч-аракеттерин колдойт.

Тараптар транспорт тармагында кызматташууну тереңдетишет, теңдик, өз ара пайда принциптеринин негизинде эл аралык  автоунаа менен жүк ташуу тармагында көп тараптуу кызматташууну активдүү алга жылдырышат, чек ара аралык жүк ташуулар потенциалын толугу менен ачуу боюнча иштөөчү чараларды көрөт, логистика жана транспорт тармактарында Тараптардын ишканаларынын ортосунда эки тараптуу кызматташууга көмөк көрсөтүшөт.

Тараптар эки өлкөнүн тийиштүү ведомстволоруна долбоорлордун ишке ашырылышы боюнча консультациялар өткөрүү, анын ичинде Кыргызстан менен Кытайдын шаарларындагы аэропортторунун ортосунда жүргүнчү жана жүк ташуучу аба транспортун кеңейтүү боюнча, ошондой эле Кыргызстан, Кытай, Өзбекстан, Тажикистан, Казакстан жана Афганистанды байланыштырып турган аймактык транспорттук-коммуникациялык коридорду түзүү боюнча.  

Тараптар айыл чарба тармагында айыл чарба өсүмдүктөрүн жайылтуу, мал өстүрүү жана ветеринария жана айыл чарба техникалары, айыл чарба продукциясын кайра иштетүү, соода, ирригация жана кызматташуунун башка дагы багыттарында кызматташууну бекемдешет.

Тараптар КЭРнын Өкмөтүнүн гранттык каражаттарынын эсебинен Кыргызстандын калкынын бакубаттулугун жогорулатууга багытталган макулдашылган долбоорлорду ишке ашырууну улантышат.

Тараптар эки өлкөнүн чектеш жана ички аймактарында түз экономикалык байланыштарды кеңейтүү жолу менен аймактар аралык кызматташууну өнүктүрүүнүн маанилүүлүгүн белгилешет.

Тараптар Кыргыз Республикасынын Өкмөтү менен Кытай Эл Республикасынын Өкмөтүнүн ортосунда кыргыз-кытай мамлекеттик чек арасынын режими жөнүндө Макулдашууга тез арада кол коюуга активдүү көмөк көрсөтүшөт.

Тараптар эки тараптуу кызматташуунун ар тараптуу өнүгүүсү үчүн Улуу Жибек жолу экономикалык алкагын биргелешип куруу демилгесин ишке ашырууну баса белгилешти. Тараптар өз ара тыгыз байланышта болуу менен артыкчылыктуу ири долбоорлорду аныкташат, аларды практика жүзүндө ишке ашрыуу боюнча чараларды көрүшөт жана бул багытта эки тараптуу кызматташууну жакшыртуунун жол картасын иштеп чыгышат.

III

 

Тараптар терроризм, экстремизм жана сепаратизм эки өлкөнүн жана жалпы аймактын коопсуздугуна жана стабилдүүлүгүнө коркунуч келтирет деп эсептешет. Тараптар эки тараптуу деңгээлде, БУУнун, ШКУнун жана башка эл аралык уюмдардын алкагында көп тараптуу деңгээлде кызматташууну бекемдешет, анын ичинде "Чыгыш Туркестан" террористтик күчү, "жамандыктын үч күчү" менен биргелешип күрөшүү үчүн натыйжалуу бир чараларды көрүү менен эки өлкөдө жана жалпы аймакта тынчтыкты, коопсуздукту жана стабилдүүлүктү колдоону улантышат.

Коопсуздукка жаңы коркунучтары жана чакырыктары күндөн-күнгө курч мүнөздө келип чыгып жаткандыктары жөнүндө Тараптар бирдиктүү пикирде болушту. Тараптар коргоо ведомстволору жана коопсуздук органдарынын ортосунда кызматташууну мындан ары тереңдетүүлөрү, чек ара коопсуздугу тармагында кызматташууну бекемдөөгө зарыл, курал-жарактардын, баңги заттардын, психотроптук заттардын жана прекурсорлордун мыйзамсыз жүгүртүлүшүнө каршы жана чек ара аралык уюшулган кылмыштуулуктун башка түрлөрүнө каршы күрөшүүнү кеңейтүү жана активдештирүү зарылдыгын билдиришти.

Тараптар бул сапар учурунда кол коюлган Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө караштуу Баңги заттарды көзөмөлгө алуу боюнча Мамлекеттик кызмат менен Кытай Эл Республикасынын Коопсуздук министрлигинин ортосунда чек ара маселелери боюнча өз ара аракеттенүү жөнүндө Макулдашууга өзгөчө маани берет.

 

IV

 

Тараптар маданият, илим, билим берүү, саламаттыкты сактоо, туризм, спорт, маалымат, интеллектуалдык жеке менчикти жана инновацияны коргоо, улуттук маданий мурастарды сактоо жана башка чөйрөлөрдө кызматташууну мындан ары да улантууну билдиришти.

Тараптар өздөрүнүн делегацияларын башка Тарап жактан өткөрүлгөн  маданий иш чараларга активдүү түрдө жөнөтүп турушат, эки өлкөнүн маданий ишмерлерине бири-бири менен тажрыйба алмашуу жана кызматташуусуна мүмкүнчүлүк беришет. Тараптар жогорку окуу жайлар жана илимий-изилдөө мекемелеринини ортосунда  байланыштарды орнотууну, илимий-техникалык жана академиялык маалымат тармагында кызматташууну өнүктүрүүнү  колдошот.

Тараптар билим берүү тармагында кызматташууну мындан ары да бекемдешет, Кытай Тарабынан  кийинки беш жылдыкка берилген 1500 өкмөттүк стипендияны пайдалануу боюнча иш чараларды биргелешип ишке ашырышат.

 

V

 

Тараптар маанилүү эл аралык жана аймактык маселелер боюнча пикирлеринин шайкештигин жана позициясынын жакындыгын белгилөө менен, мындан ары да БУУ, Шанхай Кызматташуу Уюуму, Азияда өз ара аракеттенүү жана ишеним чаралары Жыйыны жана башка эл аралык уюмдар жана ар тараптуу түзүмдөр алкагында координацияны жана кызматташууну бекемдейт, аймактык жана ааламдык коркунучтарга, чакырыктарга каршы биргелешип иш алып барышат, эки өлкөнүн жалпы кызыкчылыктарын колдошот.

Тараптар эл аралык иштерде БУУнун негизги ролун колдоо менен, БУУ жана башка көп форматтар алкагында кызматташууну бекемдешет, эл аралык тартип жана адилеттүүлүк жана аң сезимдүүлүү багытында эл аралык системаны өнүктүрүүгө көмөктөшөт. Тараптар БУУнун жана Коопсуздук кеңешинин аң-сезимдүү жана керектүү реформасын колдошот.

Тараптар БУУнун Коопсуздук Кеңешин реформалоо маселеси боюнча кеңири макулдашууга жетүү үчүн кызыкдар өлкөлөр өз ара кызыкчылык жана тынчсызданууларын эске алуу менен, БУУнун бир топ өлкөлөрүнөн колдоо албаган реформалардын варианттарын тездетпестен, комплекстүү мамиле издөө боюнча консультацияларды улантуулары керек деп эсептешет.

Тараптар Шанхай Кызматташуу Уюму түзүлгөн күнүнөн тарта аймактагы коопсуздукту жана туруктуулукту сактоого, мүчө мамлекеттердин биргелешип өнүгүүсүн стимулдаштырууну камсыздоонун маанилүү аянты болуу менен өнүгүүнүн кеңири келечегин ачууда деп эсептешет. Тараптар Шанхай Кызматташуу Уюмунун аймактык иштерде активдүү ролун ачуну колдошот жана бул Уюмда координациялоо жана өз ара аракеттенүүнү мындан ары тереңдетүү, саясий, экономикалык жана гуманитардык тармактарда жана коопсуздук чөйрөсүндө узак мөөнөттөгү тынчтык, биргелешкен  өнүгүү жана шайкештикти түзүү боюнча аракеттерди үзгүлтүксүз көрүшөт.

Тараптар Борбордук Азияда тынчтыкты, стабилдүүлүктү, өнүгүүнү жана гүлдөп-өсүүнү колдоо эки мамлекеттин жана аймактагы бардык өлкөлөрдүн кызыкчылыктарына жооп берет деген бир пикирде. Тараптар аймактын ички иштерине тышкы күчтөрдүн кийлигүүсүнө каршы чыгып, Борбордук Азия аймагындагы тынчтыкты жана туруктуулукту кыйратуучу иш-аракеттерге каршы чечкиндүү түрдө иш алып барып, Борбордук Азия аймагында тынчтыкты, коопсуздукту жана туруктуулукту алга жылдырууга зарыл болгон салымдарды кошууга даяр.

         Кыргыз Республикасынын Президенти А.Ш.Атамбаев Кытай Эл Республикасынын Төрагасы Си Цзиньпинге, жалпы кытай элине кыргыз делегациясын жылуу маанайда кабыл алгандыгы жана меймандостугу үчүн ыраазычылыгын билдирип, Кытай Эл Республикасынын Төрагасы Си Цзиньпинди Тараптар үчүн ыңгайлуу болгон каалаган учурда мамлекеттик иш сапары менен Кыргызстанга келүүгө чакырды. Ал сапардын мөөнөтү дипломатиялык каналдар аркылуу макулдашылат.

 

Кыргыз Республикасынын

Президенти

 

Кытай Эл Республикасынын

Төрагасы”

 

 

2014-жыл 18-май